Choroby genetyczne mogą charakteryzować się zmianami w obrębie pojedynczych genów lub chromosomów. Zespół Klinefeltera to grupa chorób, których przyczyną są tzw. aberracje chromosomowe (zmiany), których skutkiem jest pojawienie się dodatkowego chromosomu X u mężczyzny. Kariotyp przeciętnego mężczyzny to XY, jednak w przypadku zespołu Klinefeltera możemy mieć do czynienia z pacjentami, u których aberracja chromosomowa doprowadziła do pojawienia się więcej niż jednego dodatkowego chromosomu X – XXY, XXYY, XXXY czy nawet XXXXY.

Etiologia choroby

O klasycznym zespole Klinefeltera mowa, kiedy u mężczyzny zidentyfikowano dodatkowy chromosom X, czego skutkiem jest wystąpienie kariotypu XXY. Szacuje się, ze tego typu mutacja chromosomowa występuje u 1:500 niemowląt płci męskiej. Jak wspomniano wyżej, aberracja może doprowadzić do pojawienia się więcej niż jednego dodatkowego chromosomu X. Pierwszy raz w literaturze medycznej opisano zespół Klinefeltera w latach 40. XX wieku. Henry Klinefelter opisał dziewięć przypadków medycznych, w których pacjenci charakteryzowali się m.in. azoospermią, ginekomastią czy zaburzonym poziomem hormonów.  Coraz intensywniejszy rozwój nauki, zwłaszcza w dziedzinie genetyki i biologii molekularnej, pozwolił na odkrycie, że aberracja chromosomowa powoduje pojawienie się dodatkowego chromosomu X. W latach 60. ubiegłego wieku opisano pierwszy, udokumentowany przypadek wystąpienia kariotypu XXXY.

Co jest przyczyną powstawania nieprawidłowej ilości chromosomów? Naukowcy upatrują nieprawidłowości w podziale komórkowym, który następuje po zapłodnieniu. Na chwilę obecną nie stwierdzono jednoznacznie, czy aberracje chromosomowe to skutek zaburzeń w podziale mejotycznym czy mitotycznym. Co ważne, ryzyko zachorowania na zespół Klinefeltera rośnie wraz z wiekiem zarówno matki, jak i ojca. Być może w najbliższych latach naukowcy jednoznacznie potwierdzą, co wpływa na powstawanie mutacji chromosomowych, które wywołują chorobę – na chwilę obecną niestety jest to kwestia sporna.

Dane epidemiologiczne

Według WHO zespół Klinefeltera występuje u 1 chłopca na 500 zdrowo narodzonych niemowląt. W przypadku mutacji 48 XXYY czy 49 XXXY, szacuje się, że występują u jednego na 50 000 niemowląt. Model 49 XXXXY występuje u 1 na około 100 000 noworodków.

Objawy choroby

Objawy chorobowe uwarunkowane są zmianami kariotypu. Do charakterystycznych objawów zespołu Klinefeltera zalicza się m.in.:

• wysoki wzrost (zazwyczaj powyżej 180 cm),
• szersza miednica,
• „kobieca” budowa klatki piersiowej,
• kończyny dolne i górne dłuższe niż u zdrowych,
• niekiedy taurodontyzm (powiększenie zębów trzonowych),
• boczne lub przyśrodkowe skrzywienie palca dłoni bądź stopy w płaszczyźnie dłoni lub stopy (tzw. klinodaktylia),
• pogłębienie tylnego dołu czaszkowego,
• pomniejszenie siodła tureckiego,
• mniejsza grubość żuchwy,
• problem z rozwojem drugorzędowych cech płciowych,
• u większości pacjentów – obustronna ginekomastia,
• pomniejszenie rozmiaru jąder lub zaburzenia w zstępowaniu jąder,
• bardzo często – niepłodność,
• skąpe owłosienie,
• obniżony poziom testosteronu przy jednoczesnym podwyższeniu poziomu gonadotropin,
• często – nadwaga i otyłość.

fot. panthermedia

W przypadku pacjentów, u których kariotyp przyjmuje postać 48 XXYY lub 48 XXXY obserwuje się zaburzenia psychiczne objawiające się nagłymi zmianami nastroju, dodatkowo obserwuje się wady wrodzone – hiperteloryzm oczny (nienaturalnie duża odległość pomiędzy gałkami ocznymi), płaską nasadę nosa. Pacjenci, u których zidentyfikowano kariotyp 49 XXXXY obserwuje się zazwyczaj niski wzrost, mongoidalne ustawienie szpar ocznych, rozszczep podniebienia, często wrodzone wady serca, koślawe kolana, wiotkość stawów, zaburzenia psychiczne. W literaturze kariotyp 49 XXXXY funkcjonuje pod 2 nazwami – jako rodzaj zespołu Klinefeltera oraz jako zespół Fraccaro.