Czucie powierzchowne (eksteroceptywne) odbierane jest przez receptory rozmieszczone w skórze i obejmuje takie modalności czucia jak dotyk, ból i temperaturę. Istnieje wiele schorzeń, w przebiegu których mogą występować różne zaburzenia czucia. Są one najczęściej objawem chorób neurologicznych, towarzysząc schorzeniom ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego, w przebiegu których dochodzi do uszkodzenia włókien czuciowych nerwów lub ośrodków czucia wyższych pięter układu nerwowego. Mogą występować również w schorzeniach ogólnoustrojowych niezwiązanych z uszkodzeniem układu nerwowego.
Wśród najczęstszych schorzeń ośrodkowego układu nerwowego przebiegających z zaburzeniami czucia należy wymienić:
- uszkodzenia pnia mózgu, wzgórza, kory mózgowej w przebiegu chorób naczyniowych mózgu (udar niedokrwienny, krwotoczny, krwawienie podpajęczynówkowe) lub chorób nowotworowych mózgu. Uszkodzenie ośrodkowe powoduje złożone zaburzenia czucia w postaci niezdolności zlokalizowania miejsca działania danego bodźca i jego siły, utraty umiejętności rozpoznania znaków pisanych na skórze, nie rozróżnia dwóch jednocześnie działających bodźców lub utraty rozpoznania przedmiotów trzymanych w ręku bez kontroli wzroku. Jeśli uszkodzenie obejmuje wzgórze – pojawiają się bardzo silne połowicze bóle ciała.
- uszkodzenia rdzenia kręgowego w wyniku urazu, procesu rozrostowego, zapalenia, niedokrwienia lub krwotoku. Uszkodzenie poprzeczne objawia się obustronnym zniesieniem wszystkich rodzajów czucia poniżej miejsca, w którym doszło do uszkodzenia rdzenia kręgowego. W uszkodzeniu połowiczym zaburzenia czucia występują poniżej miejsca uszkodzenia - czucia dotyku po stronie uszkodzenia, natomiast czucia bólu i temperatury po stronie przeciwnej. Uszkodzenie śródrdzeniowe powoduje rozszczepienne zaburzenia czucia manifestujące się zachowaniem czucia dotyku i upośledzeniem czucia bólu i temperatury.
Ponadto zaburzenia czucia o charakterze parestezji mogą pojawić się w przebiegu takich schorzeń jak: zaburzenia elektrolitowe, niedobory witaminowe np. witaminy B12, jako działanie nieporządne stosowania niektórych leków, zatrucia toksycznymi substancjami (np. alkohol), po radioterapii, w przebiegu migreny lub stwardnienia rozsianego, w przebiegu zaburzeń psychicznych (nerwice wegetatywne, zaburzenia lękowe).
fot. shutterstock
Diagnostyka zaburzeń czucia
W diagnostyce różnicowej zaburzeń czucia kluczową rolę odgrywa wywiad i dokładne badanie neurologiczne. W zależności od wyniku badania oraz opisywanych przez pacjenta objawów zlecane są badania dodatkowe, które ułatwiają postawienie ostatecznego rozpoznania. Wśród badań laboratoryjnych należy rozważyć ocenę następujących parametrów: morfologia z rozmazem, aktywność enzymów wątrobowych, stężenie witaminy B12, stężenie glukozy, stężenie wskaźników stanu zapalnego, badanie płynu mózgowo rdzeniowego, badanie poziomu przeciwciał. Postawienie diagnozy może wymagać również wykonania badań obrazowych (zdjęcie rentgenowskie, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) bądź neurofizjologicznych (elektroneurografia, elektromiografia).
Leczenie
Podstawą leczenia zaburzeń czucia jest leczenie choroby podstawowej, a więc np. unormowanie glikemii w cukrzycy, wyrównanie niedoborów w stanach niedoborowych.
